Co nowego w osadach

CO NOWEGO W OSADACH

No i doczekaliśmy się. W końcu mamy, nowe nawiązujące do europejskich przepisy dotyczące gospodarki odpadami oraz prawo ochrony środowiska. Jak szybko weszły w życie zaskakując zarówno wytwórców odpadów - bo tak ich nazwano w nowej ustawie, jak i organy opiniujące można się przekonać, śledząc korespondencję pomiędzy urzędami a petentami. Zainteresowani pogubili się w natłoku nowości.

Pominę kwestie innych zagadnień ochrony środowiska i gospodarki odpadami skupiając się głównie na regulacjach prawnych dotyczących osadów ściekowych. Zgodnie z nową ustawą z 27 kwietnia 2001r o odpadach, art. 3 ust. 3 pkt. 3 pod
pojęciem "komunalnych osadów ściekowych" rozumie się pochodzący z oczyszczalni ścieków komunalnych oraz innych ścieków o składzie zbliżonym do komunalnych.

Poprzednia ustawa o odpadach z 27 czerwca 1997 r. w jednym zdaniu określała, że za odpady uważa się również osady ściekowe. Jakkolwiek nowa definicja jest o wiele bardziej precyzyjna, to jej treść może być różnie zrozumiana. Bo czy na przykład osad wstępny, nieustabilizowany, który nie trafia do komór fermentacyjnych jest osadem ściekowym czy też nie?. Czy "inne instalacje do oczyszczania ścieków" oznaczają kolejne elementy typowej oczyszczalni biologicznej: np. osadnik wstępny, osadnik wtórny, czy też może chodzi o osadniki Imhoffa - bo przecież też są instalacjami do oczyszczania ścieków. Czy już w samej definicji Ustawodawca chciał zawrzeć pojęcie jakości osadu umożliwiające jego dalsze wykorzystanie w rolnictwie?. Skoro tak to przecież sam fakt przejścia osadu przez inne urządzenia do oczyszczania ścieków nie musi świadczyć o jego stabilizacji, nie mówiąc już o higienizacji. Zbyt dużo wątpliwości jak na jedną krótką definicję. A przecież Ustawa nie jest tekstem tylko dla specjalistów z branży wodno-ściekowej.

Rozporządzeniem z dnia 27 września 2001 r. w sprawie katalogu odpadów zmieniono też kod ustabilizowanych osadów komunalnych. Dawny kod 19 08 09
(osady z oczyszczania ścieków komunalnych ustabilizowane) zmieniono na19 08 05 (ustabilizowane komunalne osady ściekowe). O ironio losu, w poprzednim
rozporządzeniu kod 19 08 05 oznaczał osady z oczyszczania ścieków komunalnych (bez tych właśnie ustabilizowanych). W obowiązującym rozporządzeniu kodem 19 08 09 oznaczono tłuszcze i mieszaniny olejów z separacji olej/woda zawierające wyłącznie oleje jadalne i tłuszcze. Być może się czepiam, ponieważ stare rozporządzenie zostało zastąpione nowym i nie ma co wracać do starych schematów, ale z uporem maniaka pytam... dlaczego nie zachowano starego kodu 19 08 09 który tak czy inaczej oznaczał to samo - komunalne osady ściekowe ustabilizowane czy też jak kto woli ustabilizowane osady komunalne.

Warto w tym miejscu wspomnieć, że zgodnie z zał. 2 rozporządzenia Ministra
Środowiska z 11 grudnia 2001 r. w prawie wzorów dokumentów stosowanych na
potrzeby ewidencji odpadów, wytwórca komunalnych osadów ściekowych powinien prowadzić kartę ewidencji komunalnych osadów ściekowych.

Należy zaznaczyć, że kartę ewidencji prowadzą wyłącznie wytwórcy komunalnych
osadów ściekowych, bądź inni posiadacze komunalnych osadów ściekowych wykorzystujący osady do rekultywacji terenów, w tym na cele rolne oraz do dostosowywania gruntów do określonych potrzeb wynikających z planów gospodarki odpadami, planów zagospodarowania przestrzennego lub decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania teren - co można wywnioskować z treści art. 43 ust. 5 ustawy o odpadach.

Ponadto na wytwórcy komunalnych osadów ściekowych ciąży obowiązek
sporządzenia zestawienia zbiorczego nt. gospodarki osadami i przekazania tegoż
zestawienia marszałkowi województwa właściwemu ze względu na miejsce
wytwarzania w terminie do końca pierwszego kwartału za poprzedni rok
kalendarzowy. W rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 11 grudnia 2001 r. w sprawie zakresu informacji oraz wzorów formularzy do sporządzania i przekazywania zbiorczych zestawień danych, w załączniku nr 2 podano wzór formularza do sporządzania zbiorczego danych o komunalnych osadach ściekowych.

Istotną zmianą nowej Ustawy o odpadach, dotyczącą osadów ściekowych są
zapisy art. 43.

Zgodnie z zapisem ust. 1. komunalne osady ściekowe mogą być stosowane:

1. W rolnictwie, rozumianym jako uprawa wszystkich płodów rolnych
   wprowadzanych do obrotu handlowego, włączając w to uprawy przeznaczone do produkcji pasz
2. Do rekultywacji terenów, w tym gruntów na cele rolne
3. Do dostosowania gruntów do określonych potrzeb wynikających z planów
   zagospodarowania przestrzennego lub decyzji o warunkach zabudowy i
   zagospodarowania terenu
4. Do uprawy roślin przeznaczonych do produkcji kompostu
5. Do uprawy roślin nie przeznaczonych do spożycia i produkcji pasz

W ust 2. zapisano, - komunalne osady ściekowe mogą być stosowane, jeżeli są
ustabilizowane oraz przygotowane odpowiednio do celu i sposobu ich stosowania, w szczególności przez poddanie ich obróbce biologicznej, chemicznej, termicznej lub innemu procesowi, który obniża podatność komunalnego osadu ściekowego na zagniwanie i eliminuje zagrożenia dla środowiska lub zdrowia ludzi.

W ust. 3. zapisano, - przed stosowaniem komunalne osady ściekowe oraz grunty, na których mają być stosowane, powinny być poddane badaniom przez wytwórcę komunalnych osadów ściekowych.

W ust. 4 zapisano, - wytwórca komunalnych osadów ściekowych jest zobowiązany do przekazywania właścicielowi, dzierżawcy lub innej osobie władającej nieruchomością, na której komunalne osady ściekowe mają być stosowane, wyników badań oraz informacji o dawkach tego osadu, które można stosować na poszczególnych gruntach.

Lektura ust. 3 budzi kolejne wątpliwości, czy zagospodarowujący osady nie może
sam wykonać badań gruntów? Jeżeli wytwórca (oczyszczalnia) nie będzie gospodarowała osadami to po co ma wykonywać badania gruntów?

Z doświadczenia wiem, że np. w Niemczech istnieją firmy pośredniczące w
zagospodarowaniu osadów pomiędzy oczyszczalnią, a rolnikiem. To właśnie te firmy dbają o wykonywanie badań, ustalanie dawek, i w końcu techniczne wykonywanie wszelkich czynności związanych z załadunkiem, aplikacją osadu na grunty i innymi pracami agrotechnicznymi prowadzącymi do zagospodarowania osadów. Czy w krajowych warunkach wytwórca osadów - czyli w praktyce oczyszczalnia ścieków musi być obciążona prowadzeniem monitoringu?

W kolejnym ust. 5 zapisano, - właściciel, dzierżawca lub inna osoba władająca
nieruchomością, na której komunalne osady ściekowe mają być zastosowane w celach określonych w ust. 1 pkt.1, 4 lub 5 jest zwolniona z obowiązku uzyskania zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie odzysku lub obowiązku rejestracji, o którym mowa w art. 33 ust. 5, oraz prowadzenia ewidencji tych odpadów.

I znowu kilka słów komentarza. W przypadku kiedy osady ściekowe zostaną
wykorzystane do nawożenia gruntów rolnych przeznaczonych do uprawy wszystkich płodów rolnych, do uprawy roślin przeznaczonych do produkcji kompostu lub do uprawy roślin nie przeznaczonych do spożycia i produkcji pasz wówczas posiadacz stosujący osad zwolniony jest z obowiązku uzyskiwania zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie zbierania, transportu, odzysku lub unieszkodliwiania odpadów. A dlaczegóż to sposób wykorzystania osadów do produkcji roślin nie przeznaczonych do spożycia lub konsumpcji, jest odmienny od wykorzystania osadów do rekultywacji terenów w tym na cele rolne. Czy zagospodarowanie roślin (nie przeznaczonych do spożycia bądź konsumpcji) wytworzonych na osadach na gruncie na którym wyrosły nie będzie traktowane jako jeden z zabiegów rekultywacji gruntu?. Dlaczego tak odmienne stanowisko w kwestii uzgodnień administracyjnych odnośnie takich samych sposobów wykorzystania osadów?

Przedostatni ust. 6 art. 43 dotyczy zakazu stosowania komunalnych osadów ściekowych. Enumeratywnie wylicza się w nim w 14 punktach - gdzie nie można
stosować osadów. Ustęp ten cytuje dosłownie zapisy art. MOŚZNiL z dnia z dnia 11 sierpnia 1999 r. w sprawie wykorzystania osadów ściekowych na cele nieprzemysłowe.

Ostatni - 7 ustęp artykułu 43, podaje, że Minister właściwy do spraw rolnictwa, kierując się zasadami ochrony środowiska oraz ochrony gruntów rolnych określi w drodze rozporządzenia szczegółowe zasady wykorzystania osadów ściekowych na cele o których mowa w ust.1.

Lektura projektu Rozporządzenia pozwala na stwierdzenie, że w zasadzie niczego szczególnego ono nie zmienia. Dodatkowo uwzględnione są sposoby stosowania osadów wymienione w Art. 43 ust 1 pkt. 3 i 5. ustawy o odpadach. W rozporządzeniu podaje się też wykaz metodyk badawczych osadów ściekowych i gruntów.

Istotną zmianą projektu rozporządzenia jest zwiększenie częstotliwości badań gruntów na których osady wykorzystywane są rolniczo. Śledząc własne badania oraz literaturę niemiecką można stwierdzić, że nawożenie osadami ściekowymi w proponowanych dawkach ( 10 t/sm/ha/5 lat) nie prowadzi do istotnej zmiany zawartości metali ciężkich w glebach. Na marginesie, w Niemczech pola nawożone osadami bada się na zawartość substancji szkodliwych co 10 lat [1].

Propozycja projektu mówi o corocznym badaniu gruntów. Jednocześnie w ocenie skutków regulacji projektu czytamy że wprowadzenie m.in. takiego zapisu nie pociągnie za sobą znacznych kosztów (wydatki budżetu i sektora publicznego) ponieważ stosowanie komunalnych osadów ściekowych nie jest powszechne, a głównym sposobem ich unieszkodliwiania jest składowanie na składowiskach odpadów komunalnych oraz w małym stopniu termiczne przekształcanie. Dalej czytamy, że koszty mogą zostać poniesione przez przedsiębiorstwa , które wytwarzają komunalne osady ściekowe - tzn. komunalne oczyszczalnie ścieków na prowadzenie badań komunalnych osadów ściekowych oraz gruntów, na których te osady mają być stosowane. W przypadku zwiększenia kosztów sektora rządowego i samorządowego, w uzasadnieniu zapisano, że... nie wpłynie ono na budżety jednostek samorządowych za wyjątkiem sytuacji, kiedy właścicielem lub udziałowcem oczyszczalni ścieków jest gmina.

Czytając takie uzasadnienie zastanawiam się czy nie warto zapytać twórców rozporządzenia - czy fakt, że rolnicze stosowanie osadów jest mało powszechne a
składowanie na składowiskach odpadów nagminne nie powinien tym bardziej determinować do zmiany tych proporcji. Czy nie warto pokusić się o wyjazd na
gminne oczyszczalnie ścieków i przeprowadzić rozpoznania, kto faktycznie ponosi koszty i w jakiej wysokości i czy tak chętnie na wysypiska odpadów osady są przyjmowane do ostatecznego składowania. A jeśli już sugerujemy, że rolnicze wykorzystanie osadów nie jest powszechne i obarczamy wytwórcę osadów (miejsko gminne oczyszczalnie ścieków) dodatkowymi corocznymi kosztami badań gruntów, to może pokażemy jakieś inne rozsądne w obecnej sytuacji gospodarczej kraju rozwiązanie problemu gospodarki osadami.

Akty prawne:

1. Rozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z 11 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków, jakie muszą być spełnione przy wykorzystywaniu osadów na cele nieprzemysłowe (Dz. U.1999, Nr 72 poz. 813)
2. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62 poz. 627)
3. Ustawa z dn. 27.04.2001 r. - o odpadach (Dz. U.2001, nr 62, poz. 628)
4. Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. - o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 100 poz. 1085)
5. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 11 grudnia 2001 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych na potrzeby ewidencji odpadów (Dz. U. Nr 152, poz. 1736)
6. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 11 grudnia 2001 r. w sprawie
   zakresu informacji oraz wzorów formularzy służących do sporządzania i
   przekazywania zbiorczych zestawień danych (Dz.U. Nr 152, poz. 1737)
7. Projekt rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie warunków, jakie musza być spełnione przy wykorzystaniu komunalnych osadów ściekowych.

Literatura:

1. Armin K. Melsa, Klaus Linssen - Wpływ różnych przepisów prawnych na
   rolnicze wykorzystanie osadów ściekowych - "KA-Wasserwirtschaft,
   Abwasser, Abfall" 2000, Nr 6, str. 840 -853, (artykuł przetłumaczony z
   oryginału w - Gaz. Woda i Technika Sanitarna 5/2001, str. 1 - 7)