Warunki stosowania w rolnictwie osadów ściekowych

Warunki stosowania w rolnictwie osadów ściekowych

Rolnicze wykorzystanie osadów ściekowych z komunalnych oczyszczalni ścieków jest uznanym sposobem ich zagospodarowania w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie oraz większości krajów Europy Zachodniej.

W naszym Kraju do roku 1999 rolnicze wykorzystanie było utrudnione z powodu braku przepisów wykonawczych. 11 sierpnia 1999 r. ukazało się Rozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa "w sprawie warunków, jakie muszą być spełnione przy wykorzystywaniu osadów na cele nieprzemysłowe" (Dz. U. Nr 72 poz. 813) szczegółowo regulujące zasady wykorzystania osadów ściekowych.

Rolnicze wykorzystanie osadów ściekowych jest często najwłaściwszym sposobem ich zagospodarowania z korzyścią dla środowiska. Występowanie w osadach wielu cennych składników nawozowych jak: azot, fosfor, wapń, potas, a przede wszystkim materii organicznej (w uproszczeniu próchnicy) sprzyja polepszaniu nawożonych gruntów i podnosi ich walory użytkowe. Sam fakt, że rolnicy krajów Europy Zachodniej od wielu lat stosują osady na swoich polach świadczy o ich pozytywnych właściwościach.

Wykorzystanie osadów w rolnictwie wiąże się jednak z ścisłym przestrzeganiem zasad gospodarowania określonych w rozporządzeniu z 11 sierpnia 1999 r. i wymaga:

1. Prowadzenia systematycznych badań osadu, obejmujących oznaczenia składu chemicznego, mikrobiologicznego, parazytologicznego i jego właściwości fizycznych
2. Określenia gruntów i obszarów na których stosowany będzie osad ściekowy
3. Prowadzenia badań tła geochemicznego nawożonych gruntów jak również objęcie stałym monitoringiem (badania powtarzane co 5 lat) w zakresie badań odczynu, zawartości metali ciężkich i zawartości przyswajalnego fosforu
4. Określania dawek osadu na jednostkę powierzchni osobno dla każdej partii w zależności od rodzaju gruntu, sposobu jego użytkowania, jakości osadu oraz zapotrzebowania roślin na składniki pokarmowe głównie azot i fosfor

Zgodnie z art. 4 pkt.2 rozporządzenia MOŚZNiL z dnia 11 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków, jakie muszą być spełnione przy wykorzystaniu osadów ściekowych na cele nieprzemysłowe:

• Ilości metali ciężkich, które mogą być wprowadzane z osadem ściekowym w ciągu roku do gleby, średnio w okresie 10 lat nie mogą przekroczyć:
  
  
  
  1. Ołowiu (Pb) – 1000 g/ha/rok
  2. Kadmu (Cd) – 20 g/ha/rok
  3. Chromu (Cr) – 1000 g/ha/rok
  4. Miedzi (Cu) – 1600 g/ha/rok
  5. Niklu (Ni) – 200 g/ha/rok
  6. Rtęci (Hg) – 10 g/ha/rok
  7. Cynku (Zn) – 5000 g/ha/rok

  Dawka osadu ściekowego nie może przekroczyć 10 ton suchej masy na hektar w okresie 5 lat.

• Wytwarzający osad dokonuje badań osadów i gruntów w zakresie określonym w § 3 rozporządzenia i udostępnia wyniki badań użytkownikom osadu ściekowego wraz z informacją o dawkach osadu, które można stosować na poszczególnych polach.

Uwarunkowania glebowe i obszarowe dla nieprzemysłowego wykorzystania osadów z komunalnych oczyszczalni ścieków.

Na podstawie art. 16 ust 3 Ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o odpadach (Dz.U. Nr 96 poz. 592 ze zmianami), minister właściwy do spraw środowiska z ministrami właściwymi do spraw rolnictwa i zdrowia określili w drodze rozporządzenia MOŚZNiL z dnia 11 sierpnia 1999 r. § 6 obszary, na których nie mogą być wykorzystywane w celach nieprzemysłowych osady ściekowe.

Są to obszary:

• parków narodowych i rezerwatów przyrody
• wewnętrznych terenów ochrony pośredniej stref ochronnych źródeł i ujęć wody
• na pasach gruntu o szerokości 50 m bezpośrednio przylegającego do brzegów jezior i cieków
• na terenach zalewowych, czasowo podtapianych i bagiennych
• na terenach zamarzniętych i pokrytych śniegiem
• na gruntach o dużej przepuszczalności, tj. piaskach luźnych i słabo gliniastych oraz na piaskach gliniastych lekkich jeżeli poziom wód gruntowych sięga do 1,5 m od powierzchni gruntu.
• na gruntach rolnych o spadku przekraczającym 10%
• na terenach wychodni warstw wodonośnych
• na terenach objętych pozostałymi szczególnymi formami ochrony przyrody nie wymienionymi w pkt.1, jeżeli osady ściekowe zostały wytworzone poza tymi terenami
• na terenach położonych w odległości mniejszej niż 100 m od ujęcia wody, domu mieszkalnego lub zakładu produkcji żywności
• na gruntach, na których rosną rośliny sadownicze i warzywa, z wyjątkiem drzew owocowych
• na gruntach przeznaczonych pod uprawę roślin jagodowych i warzyw, których części jadalne bezpośrednio stykają się z ziemią i są spożywane w stanie surowym – w ciągu 18 miesięcy poprzedzających zbiory i w czasie zbiorów.
• na gruntach wykorzystywanych na pastwiska i łąki
• na gruntach wykorzystywanych do upraw pod osłonami

Ponadto, zgodnie z § 2 pkt. 8a rozporządzenia z dnia 11 sierpnia, osady ściekowe nie mogą być stosowane na gruntach w których zawartość metali ciężkich w wierzchniej warstwie (0-20 cm) gruntu przekracza ilości podane w załączniku 2 do rozporządzenia – przy stosowaniu osadów w rolnictwie oraz do rekultywacji gruntów na potrzeby rolnicze. Ilości te (załącznik nr 2 do rozporządzenia ,-Dz.U. Nr 72 poz. 813) zestawiono w poniższej tabeli.

Tab. Dopuszczalna zawartość metali ciężkich w wierzchniej warstwie gruntów (0 - 20 cm) przy stosowaniu osadów ściekowych w rolnictwie oraz do rekultywacji gruntów na potrzeby rolnicze

Zgodnie z § 2 pkt. 9 rozporządzenia z 11 sierpnia, osady ściekowe nie mogą być stosowane na terenach użytkowanych rolniczo, na których odczyn pH jest mniejszy niż 6,0. Nie dotyczy to jednak osadów poddanych wapnowaniu, ponieważ dzięki stosunkowo wysokiej zawartości wapnia nadają się one do odkwaszania gleb kwaśnych.

Wykorzystanie osadów ściekowych nie może naruszać ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, a w szczególności nie może tych ustaleń niweczyć. W myśl § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 stycznia 1987 r. w sprawie szczególnych zasad ochrony powierzchni ziemi (Dz.U. Nr 4, poz. 23), powierzchnię ziemi można wykorzystywać jedynie zgodnie z planami zagospodarowania przestrzennego, z uwzględnieniem przepisów o ochronie środowiska i ochronie gruntów rolnych i leśnych. W przypadku ustalenia w miejscowym planie zagospodarowania terenu, o sposobie tymczasowego zagospodarowania, któremu towarzyszy wykorzystanie osadów ściekowych, orzeka wójt, burmistrz lub prezydent w drodze decyzji (art. 37 ust. 2 ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym – Dz.U. 1994, Nr 89 poz. 415).

Wydanie decyzji winno być poprzedzone ekspertyzą ekologiczną, o której mowa w § 11 rozporządzenia RM w sprawie zasad ochrony powierzchni ziemi.
Wprowadzenie do gruntu osadów, które nie powoduje zmiany przeznaczenia terenu względem ustaleń miejscowego planu zagospodarowania terenu (do nawożenia gruntów lub kondycjonowania gruntu), nie jest zmianą zagospodarowania wymagającą ustalenia warunków zagospodarowania terenu.

Zasady oraz warunki przewozu i przechowywania osadów

Warunki te mają zapobiegać zagrożeniom zdrowia ludzi i zwierząt oraz zanieczyszczeniu środowiska, jak też zmianom jakościowym osadu powstałym w trakcie przechowywania i obrotu.

Osad powinien być przewożony w sposób, który uniemożliwia jego rozsypanie się, pylenie i zamokniecie. Przechowywany luzem w pryzmach musi być składowany na utwardzonym i nieprzepuszczalnym podłożu, po przykryciu pryzm materiałem wodoszczelnym. Teren powinien być zabezpieczony przed przenikaniem odcieku do gruntu oraz posiadać instalację odprowadzającą odciek do szczelnych zbiorników. Pryzmy nie mogą być zakładane na spadkach terenu i w strefach ochrony pośredniej. Magazyn osadu nie może być zalewany przez wody deszczowe i powodziowe. Teren otaczający magazyn osadu powinien być utwardzony, co ułatwia dowóz i wywóz osadu na pole oraz utrzymanie terenu w czystości. Osad po wywiezieniu na pole powinien być równomiernie rozprowadzony, najlepiej za pomocą roztrząsacza obornika, na powierzchni gruntu i niezwłocznie z nim zmieszany.

Akty prawne:

1. Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o odpadach (Dz.U. Nr 96 poz. 592)
2. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 stycznia 1987 r. w sprawie szczególnych zasad ochrony powierzchni ziemi (Dz.U. Nr 4, poz. 23)
3. Rozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z 11 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków, jakie muszą być spełnione przy wykorzystywaniu osadów na cele nieprzemysłowe (Dz. U. 1999, Nr 72 poz. 813)
4. Ustawa o zagospodarowaniu przestrzennym ( Dz.U. 1994, Nr 89 poz. 415)